Verstorende vernieuwingen

November 2011

Verstorende vernieuwingen, zoals de telefoon of de desktop computer, zetten de wereld op zijn kop omdat ze eenvoudige oplossingen bieden voor zaken, die waren voorbehouden aan gespecialiseerde professionals . Moeten we daar ook een paar van vinden voor gezondheidsbevordering?

Disruptive innovations

Onlangs wees iemand me op de theorie van verstorende vernieuwingen, in het Engels disruptive innovationsClayton Christensen ontwikkelde de theorie rond deze term en publiceerde erover. Het zijn vernieuwingen die de wereld op zijn kop zetten, omdat ze eenvoudige oplossingen bieden voor zaken, die waren voorbehouden aan gespecialiseerde professionals. Voorbeelden daarvan zijn de telefoon, die de telegraaf overbodig maakte, of de desktop computer die mainframe computers verving. Waar in de traditionele manier van denken oplossingen worden gezocht in steeds meer specialistische aanpak, zoekt de verstorende vernieuwer naar manieren om de leek toegang te geven tot oplossingen van zijn of haar probleem. Een andere eigenschap van de verstorende vernieuwer is het focussen op eenvoudige oplossingen voor gewone problemen, en die later eventueel te gebruiken voor meer gecompliceerde problemen. Zo vernieuwen verstoort de gevestigde machtverhoudingen.

Christensen schreef met collega’s ook een boek over de gezondheidszorg, waar hij zeer kritisch over is. Volgens hen is de gezondheidszorg bij uitstek een sector waar men zich meer en meer bezig houdt met specialistische oplossingen van gecompliceerder problemen, die een relatief kleine groep patiënten raken.  Onderzoekers, behandelaars, farmaceutische en technische bedrijven zitten allemaal gevangen in dit systeem, dat de kosten steeds verder doet stijgen en steeds minder gezondheidswinst oplevert.

We moeten terug naar behandeling door generalisten in de eerste lijn en begeleid zelfmanagement van patiënten, betogen zij. We moeten focussen op relatief eenvoudige problemen, die grote groepen mensen treffen, en waarmee relatief veel gezondheidswinst behaald kan worden. Zij noemen voorbeelden verstorende vernieuwingen zoals apparaten om diabetes thuis te monitoren en in te stellen, of antistolling zelf te regelen. Ze maken een heleboel specialistisch ziekenhuiswerk overbodig. Bij verstorende vernieuwingen kun je ook denken aan nieuwe vormen van samenwerking tussen patiënten en zorgverleners op internet, bijvoorbeeld Parkinsonnet of Patient 1.

Christensen’s benadering klinkt als gezondheidsbevordering: empowerment van mensen, focus op problemen die veel mensen treffen, gezondheidswinst voorop zetten. Dat spreekt ons dus wel aan, zou je denken?

Maar voldoen wij wel aan de kenmerken van disruptive innovators?

Die zijn:

1.     Associatief denken: zijn er oplossingen te vinden in andere vakgebieden?

2.     Kritische vragen stellen: zijn gangbare oplossingen wel logisch?

3.     Nauwkeurig observeren: hoe gaan betrokkenen om met problemen en hoe zoeken zij naar oplossingen?

4.     Experimenteren: durven we nieuwe oplossingen te proberen?

5.     Netwerken: leren we van anderen die ook nieuwe wegen zoeken voor het oplossen van problemen?

 

Ik denk dat nog winst te behalen valt door verder van de gebaande paden te gaan. Meer aansluiting zoeken bij nieuwe partners, die dicht bij onze klanten staan. Meer uitwisselen met mensen uit andere hoeken van de samenleving, meer debat over onze uitgangspunten. En ook meer zelfbewustzijn tegen de trend in: wij zijn een onderdeel van de gezondheidszorg, die waarde toevoegt en verstorend durft te vernieuwen. 

jaap@kootphc.nl © Jaap Koot 2013